خطای رضانیا در تعریف ازدواج سفید

نقد اول: خطاهای شناختی از پدیدۀ همباشی (معروف به ازدواج سفید)

الف) خطای در تعریف

بر اساس تعریفی که آقای رضانیا از ازدواج سفید ارائه می‌کنند کاملا آشکار است که ایشان پدیدۀ همباشی (Cohabitation) را با آنچه که در غرب به ازدواج کامن‌لا (Common law Marriage) معروف است، اشتباه گرفته‌اند و در مواردی نیز تعریفی ترکیبی ارائه می‌کنند. بخشهائی از تعریف ایشان در زیر آمده است:

1- “…اولین مبحثی که باید طرح شود، بحث اصطلاح‌شناسی است. در این بحث کلیدواژه‌های مختلفی مطرح شده مثل ازدواج سفید یا سپید، همباشی، همخانه. بعضی هم که نگاه ارزشی دارند، ازدواج سیاه را مطرح کرده‌اند و همچنین در کتاب الفقه علی المذاهب الخمسه…  بحث معاشرة الزوجیه مطرح شده که نگاهش به همین بحث ازدواج بدون انعقاد صیغه دائم یا موقت، فردی با جنس مخالف زندگی کند…”

ازدواج سفید = ازدواجی بدون انعقاد صیغه 

2- “…تعریفی که برای معاشرة الزوجیه یا ازدواج سفید یا باهمباشی مطرح شده این تعریف زندگی مشترک میان زن و مرد بدون انشاء صیغه عقد دائم یا موقت که طرفین فارغ از مراسمهای شرعی و عرفی با رضایت، زندگی خود را در مکان مشترک شروع میکنند این تعریفی است که با نقصهای مختلف من برگزیدم برای مفهوم زندگی مشترک یا ازدواج سفید. پس قطعاً قصد زندگی وجود دارد. این مدت آن 1 ماه، سال، 2 سال باشه ولی قطعاً این قصد باید وجود داشته باشد…”

ازدواج سفید = زندگی مشترک بدون صیغه عقد و فارغ از مراسم + قصد زندگی مشترک

3- “…ویژگیهای این ازدواج غیر از زندگی مشترک آن است که اصلاً ثبت نمیشود، مرد و زن وظیفه و تعهدی نسبت به یکدیگر ندارند، هر زمان که خواستند از یکدیگر جدا و رها میشوند

ازدواج سفید = زندگی مشترک + بدون ثبت + بدون تعهد

در موارد متعدد دیگری نیز خصوصیات مشابهی را بیان کرده‌اند که از ذکر آنها دلیل بی‌اثر بودن در اصل موضوع خودداری می‌شود.

همباشی سبکی از زندگی مشترک همراه با روابط جنسی است که عدم قصد زوجیت در آن از ارکان اصلی شکل‌گیری آن است. شاید زمانی عدم ثبت، پنهانی بودن و عدم تعهد از  جمله خصوصیات چنین سبکی از زندگی بود، اما امروزه اتفاقا همباشی‌ها کاملا آشکار و حتی همراه با قراردادهای ثبتی است. با این وجود طرفین به قصد عدم ازدواج وتحقق زوجیت وارد چنین زنگی مشترکی می‌شوند.
به یقین با قصد زندگی مشترک است اما بدون ازدواج. در همباشی، همانگونه که طرفین یکدیگر را پارتنر معرفی می‌کنند، اجتماع و قانون هم آنها را زن و شوهر نمیدانند.

دعوا بر سر چگونگی انشای زوجیت و یا پیدا کردن مبرزی برای بیان اراده باطنی نیست، در همباشی طرفین با قصد عدم زوجیت و با هدف اینکه ازدواج نکنند وارد رابطه می‌شوند.

شاید عدم اطلاع از تفاوت‌های ازدواج‌های عرفی (Common law Marriage) و همباشی (Cohabitation) موجب شده است که ایشان نیز همچون سایر سخنرانان مدعو، همباشی را چیزی  شبیه به نکاح معاطاتی تلقی کنید. و یا شاید ظاهر فریبندۀ عبارت جعلی “ازدواج سفید” ایشان را نیز به بیراهه برده و این پدیده را نوعی ازدواج پنداشته‌اند.

مطالعات تکمیلی در صفحات: چرا نباید از عبارت ازدواج سفید استفاده کنیم؟  ازدواج عرفی، ازدواج سفید و همباشی در لغت‌نامه‌ها و ریشه‌شناسی

ب) خطای در شناخت سابقه و سیر تاریخی

ایشان سابقۀ تاریخی ازدواج سفید را نیز اینگونه مطرح می‌کنند:
“…ازدواج سفید بین مرد و مرد یا زن و زن در غرب هم وجود دارد ولی در خاستگاه آن که در دهه 1960 در اروپا بود، بین زن و مرد مطرح شده بود و آنجا هم اتفاقاً ابتدا این ازدواج را زندگی در گناه بیان میکردند. این نشان میدهد که این اصطلاحی که در دهه 1960 برای این زندگی مطرح شد، عدم پذیرش این اصطلاح و زندگی در مناسبات اجتماعی آن زمان بود…”

خطای در اطلاع درست و کامل از سیر تاریخی همباشی (معروف به ازدواج سفید) نه تنها ما را در شناخت این پدیده دچار مشکل خواهد کرد بلکه یکی از اهداف تمدن‌سازهای غربی برای تطهیر فرهنگ غرب از این ننگ تاریخی است

پدیدۀ همباشی پدیده‌ای است با بیش از 2000 سال قدمت و تنیده شده در فرهنگ جنسیتی غرب.

این پدیده پیش از زمان قوانین ازدواج آگوستینی در روم آغاز شده و در غرب چه هنگام تشکیل کشورهای نوبنیاد اروپائی بعد از فروپاشی امپراطوری روم ، چه در زمان قرون وسطای آغازین و میانی و متاخر، چه در دوران رنسانس و چه در دوران مدرنیته و پسا مدرن ادامه داشته و دارد.

در تمام این سال‌ها انسان غربی و به خصوص حقوق‌دانانشان سعی کردند این سبک از زندگی مشترک بدون ازدواج را نظام‌مند و قانون‌مندش کنند. بخش مهمی از این تلاش مربوط به 70 سال اخیر و پس از جنبش‌های فمنیستی است.

همباشی در غرب،  ابتدای امر مقدمۀ ازدواج بود، خیلی زود رقیب ازدواج شد، پس از آن جایگزین ازدواج و هم اکنون به عنوان تجربه‌ای شکست خورده است که بیشتر در جایگاهی به عنوان جایگزین تجرد دیده می‌شود.

در تمام این سال‌ها عدم قصد ازدواج، یکی از ارکان اصلی تعریف و تشخیص این پدیدۀ به ظاهر نوظهور باقی مانده است.

مطالعه تکمیلی در صفحات تکمیلی : تاریخچه همباشی و تطهیر تاریخ غرب

در این نشست، بیانات آقای دکتر برهانی در صفحه خطای برهانی در فهم ازدواج سفید و کارآمدی فقه نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

خطای رضانیا در تعریف ازدواج سفید