خطای نقویان در فهم ازدواج سفید و رسالت فقه

اگرچه بررسی صحبت‌های آقای نقویان از منظرهای گوناگونی میتواند انجام شود اما با توجه به موضوع اصلی این وبگاه، نقدمان را در دو بخش خلاصه می‌کنیم:
1- خطاهای شناختی از پدیدۀ همباشی (معروف به ازدواج سفید)

2- انتظارات انتزاعی و روشنفکرمآبانه از فقه و فقاهت

نقد اول: خطاهای شناختی از پدیدۀ همباشی (معروف به ازدواج سفید)

برداشت ما از صحبت‌های آقای نقویان آن است که ایشان اگرچه به یقین با موضوع قدیمی “شکاف نسل‌ها” آشنائی دارند اما پدیدۀ همباشی (معروف به ازدواج سفید) را پدیده‌ای نوظهور و مختص نسل Z پنداشته‌اند.

جناب نقویان، پدیدۀ همباشی که شما آن را با عبارت جعلی و بی‌هویت ازدواج سفید بیان کردید، پدیده‌ای است با بیش از 2000 سال قدمت و تنیده شده در فرهنگ جنسیتی غرب.

این پدیده پیش از زمان قوانین ازدواج آگوستینی در روم آغاز شده و در غرب چه هنگام تشکیل کشورهای نوبنیاد اروپائی بعد از فروپاشی امپراطوری روم ، چه در زمان قرون وسطای آغازین و میانی و متاخر، چه در دوران رنسانس و چه در دوران مدرنیته و پسا مدرن ادامه داشته و دارد.

در تمام این سال‌ها انسان غربی سعی کرد این سبک از زندگی مشترک بدون ازدواج را نظام‌مند و قانون‌مندش کند. بخش مهمی از این تلاش مربوط به 70 سال اخیر و پس از جنبش‌های فمنیستی است.

در اواخر قرن بیستم، انسان مدرن غربی با همان توهمی که جنابعالی بر همان اساس دلچسبی و منطقی بودن آن را از زبان جوانی در فرودگاه بیان کردید، این سبک از زندگی را مقدمه‌ای بر ازدواج کرد. به خیال ازدواجی آزمایشی، فرصتی برای تمرین، حذف تطابق‌های منفی، شناخت بهتر و به قول جنابعالی فرصتی برای پروف کردن یکدیگر!!

اما نتیجه این تجربه بشری چه بود؟

همباشی در ابتدای امر مقدمۀ ازدواج بود، خیلی زود رقیب ازدواج شد، پس از آن جایگزین ازدواج و هم اکنون به عنوان تجربه‌ای شکست خورده است که بیشتر در جایگاهی به عنوان جایگزین تجرد دیده می‌شود.

بخش مهمی از این گسترش ناگهانی همباشی با همان توهم جنابعالی به جهت شناخت بیشتر قبل از ازدواج بود. اما جالب است بدانید که همباشی نه تنها ازدواج‌ها را مستحکم‌تر و بادوام‌تر نکرد، حتی موجب افزایش درصد طلاق‌های بعدی بود. موزایلو یکی از محققان غربی چنین می‌گوید: گیج شده‌ام! چرا که به طور عجیبی ازدواج‌های بعد از همباشی به طلاق ختم می‌شوند، 48 درصد بیشتر از ازدواج‌های معمول.

از این دست گزارشات بسیار است. این مبحث را در صفحه “آیا ازدواج بعد از همباشی پایدارتر است؟” به تفصیل شرح داده‌ایم.

نقد دوم: انتظارات انتزاعی و روشنفکرمآبانه از فقه و فقاهت

یاری جستن آقای نقویان از فقها و حوزه دو وجه می‌تواند داشته باشد:

الف) اینکه چرا فقها و حوزه در جهت روشنگری و تبیین پدیده‌های جدید تأخیر و تعلل داشته‌اند؟

خوب بر اساس فرمایش خودتان ما از شما سوال می‌کنیم که شما به عنوان یک روحانی که ظاهرا قائل به وجه هدایت مهربانانه فقیه هستید،

• پاسخ شما به آن جوان فرودگاهی چه بود؟
• آیا شما سیستم ازدواج غرب را می‌شناختید؟
• آیا ازدواج سفید را می‌شناختید؟
• چطور به ادبیات و نگاه او احترام گذاشتید؟!
• چگونه با او به مفاهمه رسیدید؟
• دیالوگ شما با آن جوان چه بود؟

از فقها و فقه استمداد چه چیزی را می‌کنید؟

نقش شما و امثال شما در مواجهه با پدیده‌های جدید و دلچسب جوانان امروزی چیست؟ اگر در نقش آئینه بازتاب نیازها و مشکلات هستید که آن هم در جای خود مهم و مورد نیاز است، باید بگویم از این دست آئینه‌ها زیاد داریم که همه با زوایای متفاوت در مقابل هم ایستاده‌اند و فقط مشکلات را به یکدیگر نشان می‌دهند.

ب) اینکه فقها، بر اساس نیازهای جامعۀ انسان محور مدرن، خواسته‌های دلچسب انسان ابرفردگرای پسا مدرن را با ابزاری به اسم فقه، وجاهت شرعی و دینی بخشند.

تا به این وسیله فردیت تشنۀ بی‌تعهدی و مسئولیت‌ناپذیری او برای مدتی هر چند کوتاه با جرعه‌ای مقبولیت دینی سیراب شود.

فقه سنتی و پویا

 گویا فقهی داشته‌ایم سنتی، که اگر می‌خواهد این زمانه هم در کنار بقیه در و دکّان‌های جذاب فلسفی و مکاتب روان‌شناسی و … برای خودش بساطی داشته باشد باید با خواسته‌های انسان امروزی همراهی کند و اسم دکّانش هم فقه پویاست.

اما آقای نقویان می‌دانند که وظیفۀ فقه پویا، تطبیق احکام الهی با مسائل و پدیده‌‎های جدید نیست. بلکه پویائی فقه آن است که وقتی پدیده‌ای جدید بروز می‌کند، به پشتوانۀ منابع عظیم الهی فقه و بر اساس اصول متقن و کارآمد فقهی، آن پدیده را تعیین تکلیف و حکمش را بیان کند. ممکن است این حکم با اندیشه و خرد محدود بشر و مصلحت اندیشی‌های او سازگار باشد و در مواردی نیز با خواسته‌های او همسو نباشد.

 این مبحث به طور مفصل همراه با طرح سوالات جدی نسل امروزی در صفحه فقه پویا و همباشی مورد بررسی قرار گرفته است.

نقد سوم: مصداق “یمشی فی‌الاسواق”

می‌گویند “…. اینو خواهش میکنم. اصحاب فقه به من فتوی بدن که من چی بگم؟ چی باید بکنم؟… خب آقایونی که اونجا گوشه حوزه نشستن و فتوا میدن، خب بیا آقا بیا با من تو این کلاس ها، تو این خیابون ها، تو این جلسه‌ها، تو این هتل‌ها، تو این بازار، یه جایی رومنبر گفتم بله، پیغمبر یمشی فی الاسواق میرفت تو بازار، … پیغمبری که باید بره تو بازار…”

آقای نقویان، شناخت پدیده‌های نوظهور همانطور که با نشستن در گوشه حوزه حاصل نمی‌شود ظاهرا با رفتن در کلاس‌ها و خیابون‌ها و هتل‌ها و جلسه‌ها هم برای شما حاصل نشده است. نیازی نیست که فقها به شما بگویند، بنده عرض میکنم خدمتتان که قبل از صحبت درباره هر موضوعی باید به قول خودتان آن را خوب شناخت که دچار توهمات عامیانه و احساسات بی‌اساس نشویم.

نقد چهارم: 

موارد متعدد دیگری نیز قابل بحث و بررسی است از جمله عدم توجه به پیامدهای اجتماعی تجربه شدۀ همباشی، تقلیل یک مسئلۀ بسیار مهم اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و امنیتی به یک بحث احساسی، نگاه شیء‌انگاری و کالائی به انسان در مثال پروف قبل از ازدواج و …

اما از آنجائی که موضوع اصلی این وبگاه نیست، به همین اندازه بسنده می‌کنیم.

در همین ارتباط نقد آقای امیر مهاجر میلانی، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده را در صفحۀ “نقویان و فقه محلّل” مطالعه کنید.

خطای نقویان در فهم ازدواج سفید و رسالت فقه