نقد دیدگاه دکتر ربابه نوری دربارۀ همباشی در ایران
مقدمه:
- این نقد با هدف بررسی علمی و تحلیلی بخشی از دیدگاههای مطرحشده در [مقاله /مصاحبه / سخنرانی / پایاننامه] مورد نظر تهیّه شده است. بدیهیست که این اثر میتواند حاوی نکات مثبت، آموزنده و ارزشمندی نیز باشد که در این یادداشت به آنها پرداخته نشده است، چراکه تمرکز این صفحه فقط بر بخشهایی است که به نظر ما نیازمند توجّه، بازنگری، اصلاح یا توضیحات بیشتری هستند.
- بخش نقد و بررسی در مقام نقد تفصیلی موضوعات مورد انتقاد نیست. چرا که گاهی یک مطلب کوتاه نیاز به بحث و پاسخی مفصل و دقیق دارد که از حوصلۀ این بخش خارج است.
- بخش نقد و بررسی قصدش توجّه، دقّت و ژرفنگری به مطالب است تا به این واسطه مواردی همچون شبهات، ابهامات، نادرستیهای شکلی و مفهومی، مغالطهها، تحریفات و مواردی از این دست را در متن آشکار نماید. و در نهایت مطالعه صفحاتی را هم برای روشن شدن موضوع پیشنهاد میکند.
- عناوین ذکر شده برای افراد، بر اساس آن چیزی است که در متن اصلی آمده و از طرف ما، صحتسنجی نشده است.
- از صاحبنظران، نویسندگان و افراد مصاحبهشونده دعوت میکنیم در صورت تمایل، دیدگاه خود درباره این نقد را برای ما ارسال کنند تا به صورت شفاف و کامل در همین صفحه منتشر شود.
- هدف ما از این گفتوگوهای انتقادی، ارتقای سطح گفتوگوهای علمی و رسانهای مربوط به موضوع همباشی در ایران است.
شناسنامه اثر:
مصاحبه شونده: دکتر ربابه نوری، روانشناس بالینی، زوجدرمانگر و دانشیار دانشگاه خوارزمی
مصاحبه کننده: گفتوگوی اختصاصی با ایرنا زندگی
عنوان :رابطهای بیاسم، تبعاتی با اثر
تاریخ: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ / کد خبر: 85809034
منبع منتشر کننده: خبرگزاری جمهوری اسلامی
مورد اوّل / استفاده از عبارت غیر علمی، مبهم و نادقیق
بخشهائی از مصاحبه:
…دکتر نوری میگوید: «اولین گام، شناخت درست این پدیده است. باید ازدواج سفید بهطور کامل شناخته شود…
…دکتر نوری میگوید: «یکی از مسائل مهم این است که اگر جامعه ازدواج سفید را نادیده بگیرد یا آن را عادیسازی کند،…
…دکتر نوری میگوید: «…از جمله راهکارهایی است که میتواند به پیشگیری از ازدواجهای سفید کمک کند.»
نقد و بررسی
عبارت “ازدواج سفید”، عبارتی جعلی، بدون ریشه، و بدون تعریف مشخص است. استفاده از این عبارت بدون شناسه و بدون هویت، کاری غیر علمی است.
مورد دوّم / تصور اینکه همباشی در کشورهای غربی مناسب و کارآمد بوده است
دکتر نوری میگوید: «یکی از نکاتی که نمیتوان نادیده گرفت، تأثیرپذیری نسل جوان از الگوهای رفتاری در دیگر کشورهاست. بسیاری از جوانان در شبکههای اجتماعی یا فیلمها با پدیده همباشی در کشورهای غربی آشنا میشوند و بدون توجه به تفاوتهای فرهنگی، قانونی و حمایتی، تصور میکنند این مدل میتواند برای آنها نیز مناسب باشد. در حالی که ما با زیرساختهایی متفاوت مواجهیم و نمیتوان صرفاً یک الگوی رفتاری را از محیطی دیگر برداشت و در جامعه خود پیاده کرد.»
نقد و بررسی
اگرچه صحبتهای دکتر نوری میتواند درست باشد اما باید توجه داشت که جایگاهی است برای ایجاد سوء برداشتی بسیار رایج و شایع.
اینگونه در ناخودآگاه ذهن مخاطب نمود میکند که همباشی در کشورهای غربی به موجب وجود قوانین حمایتی و بستر فرهنگی مساعد، پدیدهای کارآمد و مناسب بوده است. اما در ایران به علت تفاوتهای فرهنگی و عدم وجود قوانین حمایتی روش مناسبی نیست.
به دنبال ایجاد اینگونه تصوری، ظهور چنین سوالاتی کاملا طبیعی است که:
چرا به سمت قانونی کردن همباشی حرکت نکنیم؟
موانع فرهنگی ما چیست که اجازۀ استفاده از سبک زندگی همباشی را نمیدهد؟
آیا همباشی میتواند بر اساس فرهنگ و قوانین ما، بومیسازی شود؟
و سوالاتی از این دست.
مورد سوّم/ تصور اینکه همباشی نقطه مقابل ازدواج رسمی است
مورد چهارم/ تصور اینکه رسمی نبودن همباشی ( و به عبارتی قانونی نبودن) است که موجب بروز معایبی میشود
در جای جای این مصاحبه، چه از طرف مصاحبه کننده و چه از طرف مصاحبه شونده، تلویحا و به صورت ضمنی، همباشی در نقطه مقابل ازدواج رسمی قرار گرفته، و معایب آن تنها نتیجۀ غیر رسمی بودن آن قلمداد شده است.
بخشهائی از مصاحبه:
…عوامل تأثیرگذار بر تصمیم برخی جوانان برای انتخاب زندگی مشترک بدون ثبت رسمی…
…زمینهساز گرایش به زندگی بدون ثبت رسمی شوند،…
…در روابط غیررسمی، بسیاری از کارکردهای اساسی خانواده نظیر حمایتهای عاطفی و تقسیم مسئولیتها، از میان میرود…
…وی میافزاید: «این روابط معمولاً مخفیانه و غیررسمی هستند، که موجب اضطراب و بیثباتی روانی برای طرفین میشود…
…دکتر نوری در این بخش میگوید که یکی از مسائل اساسی در روابط غیررسمی، کمبود سواد ارتباطی میان افراد است…
…. بسیاری از جوانان به همین دلیل ترجیح میدهند که روابط خود را بدون ثبت رسمی ادامه دهند تا از فشارهای خانوادهها در امان بمانند…
و مواردی از این دست که گاهی با عبارت بدون تعهد رسمی، تغییر شکل میدهند.
نقد و بررسی
پدیدهای که در غرب به عنوان مقدمه و یا جایگزین ازدواج شایع شده و شیوع اعجابآوری داشته است، Cohabitation یا همان همباشی است. همباشی یعنی زندگی مشترک همراه با روابط جنسی و بدون ازدواج. به عبارت دیگر عدم تحقق ازدواج از ارکان تحقق همباشی است.
همباشی نقطه مقابل ازدواج رسمی نیست.
نقطۀ مقابل ازدواج رسمی، ازدواج غیر رسمی (ازدواج عرفی) است.
در کشورهای غربی امروزه بسیاری از همباشیها هم رسمی، هم قانونی و هم ثبت شده هستند. اما ماهیت آنها زندگی مشترک بدون ازدواج است.
پس در غرب غیر رسمی بودن همباشی، خصوصا در دهههای اخیر، چندان شاخص و ممیزی برای این سبک از زندگی نیست. اما با این حال تبعات منفی و ناکارآمدی همباشی تغییر ملموس و آشکاری نداشته است.
پیشنهاداتی برای مطالعه :
ازدواج سفید؛ چرا نباید از این اصطلاح استفاده کنیم؟
سوالات متداول دربارۀ همباشی
فقه پویا و همباشی
کیفیت همباشی در غرب
آیا ازدواج بعد از همباشی پایدارتر است؟
نظرات خانم دکتر نوری دربارۀ نقد انجام شده نسبت به مصاحبۀ ایشان:
معمولا نقدها روی یک مقاله یا روی یککتاب انجام میشود. نه یک مصاحبه در یک نشریه/ خبرگزاری عام.
مطالعه کردم، به نظرم خوب مفهوم را نرساندم.
فکر کنم به جای اینکه مطالبی که عرض کردم استنباط شود نفی آنچه مطرح کردم بیشتر استنباط شده.
آنچه نگفتم یا قسمتی که نگفتم.
بیشتر منطورم این بوده است:
1- ازدواج سفید حتی cohabitation هم نیست.
حالا اینکه cohabitation خوب است یا بد؟ من ورود نکردم.
2- افراد استنباطهایی دارند که چون “ازدواج”است و چون ” مانند خارجیهاست” لزوما بیشرفته و خوب است. ولی اطلاعی از بیامدهای آن ندارند
3-کمبود بحث اطلاع رسانی و آگاهی از این موضوع چه در سطح علمی و تخصصی و چه در سطح عموم مردم.
4- ضرورت اطلاع رسانی و ضرورت مطالعه این پدیده.
به نطرم بیشتر آنچه نگفتم مطرح شد تا آنچه عرص کردم.
در هر حال، قصد من اطلاع رسانی به عموم مردم بود.
ضمن عرض تشکّر از سرکار خانم دکتر نوری، نظر خوانندگان محترم را به مطالعه مقدمه ابتدای همین صفحه، جلب میکنیم.
