کیفیت همباشی ( ازدواج سفید ) در غرب
کسانی که نامزد هستند مجردند یا متأهل ؟!
به لحاظ تاریخی، وضعیت تأهل در غرب و ایالات متحده دو بخش اصلی مجرد و متأهل دارد:
مجردها شامل هرگز ازدواج نکردهها، بیوهها و مطلقههاست و متأهلها افراد مجردی هستند که به واسطه ازدواج تغییر وضعیت دادهاند.
طرح یکی از قدیمیترین حلقههای نامزدی غرب
در گذشتههای دور نامزدی اولین گام برای ازدواج بود که حتی با مشروعیت ارتباط جنسی نیز همراه و حتی بدون عروسی هم دو نفر زن و شوهر محسوب میشدند. اما امروزه اگرچه مفهوم نامزدی تغییر یافته و در حد پیشنهاد ازدواج مطرح میشود اما به واسطه قدمت طولانی مفهوم قبلی نامزدی، هنوز هم بسیاری از افراد بر همان سلوک هزاره قبل رفتار میکنند.
در هر حال هنوز پاسخ مشخصی در جواب این سوال که: “آیا کسانی که نامزد هستند مجردند یا متأهل؟”، وجود ندارد. امروزه در گفتمان عمومی، مفهوم ازدواج بدون تعریف استفاده میشود و هنگامی که دو نفر یکدیگر را زن و شوهر معرفی کنند از آنها پذیرفته میشود.[1]
[1]– (Ref…, 2007, p. 78)
ازدواجهای عرفی نیز مقوله مفصل دیگری است که بر ابهام تشخیص مجردها از متأهلها افزوده که در بخشهای بعدی به آن پرداخته شده است. حال در میان انبوهی از رفتارهای مرتبط با ازدواج که مفاهیم نامعلوم و یا چند وجهی دارند، پدیده همباشی نیز به دنبال جایگاه و تعریف است.
در جامعه خود را به عنوان زن و شوهر معرفی نمیکنند
همانگونه که از منظر لغتنامهها بیان شد، همباشی نوعی زندگی مشترک است که طرفین بدون ازدواج با یکدیگر زندگی میکنند و در طول این مدت همچون دو نفری که ازدواج کردهاند اجازه و امکان ارتباط جنسی با یکدیگر دارند.
همباشی سه رکن اساسی دارد که آن را از مجردی متمایز میکند:
زندگی (سکونت) مشترک، رابطه جنسی همیشگی و عدم وقوع ازدواج.[1]
دادگاه عالی واشنگتن تصریح و تأکید میکند که در همباشی، هر دو طرف باید بدانند که ازدواج قانونی نکردهاند.[2] تقریبا همه کسانی هم که در ارتباط همباشی هستند به صراحت میگویند که ازدواج نکردهاند و در جامعه نیز خود را به عنوان زن و شوهر معرفی نمیکنند.[3]
[1]– (Ref…, 2007, p. 79)
[2]– (Ref…, 2007, p. 81)
[3]– (Ref…, 2007, p. 82)
رفتار متفاوت مردم با همباشی و ازدواج
بر خلاف پیشبینی برخی از دانشمندان علوم اجتماعی، مرزهای اجتماعی بین ازدواج و همباشی محو نشد. هم عموم مردم و هم خود افرادی که وارد رابطه همباشی شدهاند معمولاً بین ازدواج و همباشی تمایز قائل میشوند. همباشی، نه تنها «مانند ازدواج» نیست، بلکه یک سبک زندگی اجتماعی نوظهور با مجموعهای از معانی اجتماعی متفاوت است که عموماً اهداف متفاوتی را دنبال میکند.[1]
کسانی که در رابطه همباشی هستند کاملا آگاهند که انتظارات اجتماعی از آنان با انتظاری که جامعه از زوجین متأهل دارد کاملا متفاوت است و اگر ازدواج کنند مردم با آنان رفتار دیگری خواهند داشت.[2] اگر موضوع اصلی ازدواج پیوند باشد، محور همباشی فردگرائی است.[3]
[1]– (Ref…, 2000, p. 47)
[2]– (Ref…, 2000, p. 52)
[3]– (Ref…, 2000, p. 55)
دادگاه عالی یکی از ایالات متحده آمریکا در سال 2021 در ارتباط با تعریف همباشی اینگونه خط مشی خود را تبیین میکند:
همباشی، زندگی مشترک زن و مرد در یک مکان است به سبک زن و شوهر. همباشی به تنهائی هیچ رابطه قراردادی و تکلیف حقوقی برای طرفین ایجاد نمیکند، بر خلاف ازدواج. حقوق و تعهداتی که به واسطه ازدواج ایجاد میشود برای کسانی که در رابطه همباشی خارج از ازدواج هستند، بوجود نمیآید. قوانین ما به کسانی که در ارتباط همباشی هستند اگرچه همچون زن و شوهر رفتار میکنند، حقوق و وضعیت تأهل را قائل نخواهد شد.[1]
[1]– (Ref…, 2021, pp. 3,4)
در انگلستان و ولز، کسانی که در راتباط همباشی هستند، بر خلاف ازدواج و زندگیهای مشترک مدنی، هیچ جایگاه قانونی ندارند مگر در موارد خاصی همچون آزار خانگی.[1]
مطابق با قوانین ترکیه، همباشی هیچگونه پشتوانه قانونی ندارد و قوانین ازدواج نباید به صورت قیاسی برای همباشی استفاده شود.[2]
در بیشتر کشورها (که همباشی رایج است) از جمله آلمان، قوانین مالی طلاق برای زوجینی که قصد طلاق دارند برای انحلال روابط کسانی که در همباشی هستند مورد استفاده قرار نمیگیرد و تاثیرگزاری تفاوت جنسیت در مباحث مالی بیشتر نمایان میشود.[3]
در اسپانیا، کسانی که در رابطه همباشی هستند حقوق مشابه زوجین متأهل را ندارند و در دادگاه هیچگونه رسیدگی خانوادگی برای آنها وجود ندارد.[4]
[1]– (Ref…, 2022, p. 5)
[2]– (Ref…, 2015, p. 192)
[3]– (Ref…, 2020, p. 1)
[4]– (Ref…, 2008, p. 71)
همباشی یک فرایند است تا یک رویداد
همباشی اغلب یک فرایند است تا یک رویداد چرا که برقراری روابط جنسی همیشگی و اقامت مشترک غالبا در طول هفتهها، ماهها و سالها گسترش مییابد. معمولا زن و مرد در ابتدای امر محل سکونت جداگانهای دارند[1] و ارتباطات اولیه بیشتر در مفاهیم قرار[2] و یا زوج مجرد[3] تعریف میشود.
بسیاری از کسانی که وارد رابطه همباشی شدهاند و حتی در آینده هم برنامهای برای ازدواج ندارند، در واقع همباشی را جایگزین مجردی میکنند. با افزایش تعداد شبهائی که با یکدیگر میگذرانند، همباشی میتواند کارآمدتر، ارزانتر و راحتتر از قرارهای مکرر باشد و به این ترتیب تدریجاً همباشی را آغاز میکنند.[4] به همین دلیل مرز بین مجرد بودن و همباشی میتواند مبهم و دلخواه باشد[5] و والدین نیز از ارتباط همباشی فرزندانشان بی اطلاع باشند.[6] در همین ارتباط بعضی از محققان، همباشی را بیشتر جایگزینی برای مجردی دانستهاند تا ازدواج.[7] 
[1]– (Ref…, 2007, p. 79)
[2]– …Ref
[3]– …Ref
[4]– (Ref…, 2007, p. 88)
[5]– (Ref…, 2007, p. 79)
[6]– (Ref…, 2007, p. 88)
[7]– (Ref…, 1990)
از طرف دیگر مرز بین همباشی و ازدواج نیز بسیار باریک است و امروزه ارتباط جنسی کم و بیش دائمی، به ویژه در کشورهائی که نرخ همباشی بالاست، پیآمدهای قانونی و حقوقی دارد.
برخی از همباشیها شباهت بسیار زیادی با ازدواج عرفی دارند تا آنجا که برخی خواستار به رسمیت شناختن آنها به عنوان “ازدواج عرفیِ اصلاح شده، سازنده و یا شبیه ازدواج” شدهاند.[1]
در اکثر کشورهای اروپائی و اقیانوسیه، مرزهای مفهومی که ازدواج را از همباشی جدا میکند کمتر ترسیم شده و به همین خاطر مرزبندی در زندگی روزمره کمتر معنادار و مفید است.[2]
[1]– (Ref…, 2007, pp. 80,81)
[2]– (Ref…, 2020, p. 37)
تاریخچه طولانی همباشی همیشه با تاریخچه ازدواج و مقررات آن ارتباط تنگاتنگی داشته است[1] و همانگونه که بیان شد، تعریف مفهوم و تعیین حدود این نوع زندگی مشترک، از ازدواج همیشه با ابهامات و مشکلات جدی روبرو بوده است.
از طرف دیگر مشابهت شکلی همباشی با ازدواج عرفی و ازدواج آزمایشی، تفکیک عوامل موثر بر هر یک را بسیار مشکل میکند. البته در مقاطعی از تاریخ اخذ تصمیمات قانونی حکومتی و یا کلیسائی، تفکیک و جداسازی همباشی از ازدواج عرفی را امکانپذیرتر کرده است. همچون جداسازی زندگیهای مشترک خارج از قالب ازدواج (رسمی یا آزاد)، تحت عنوان Concubinage در دوران روم باستان و یا تصمیم کلیسائی شورای ترنت در قانونمند کردن شکل ازدواج.
[1]– (Ref…, 2015, p. 1)
توافق طرفین برای زندگیِ مشترکِ بدونِ ازدواج، بدون هر گونه ابهام
بر همین اساس برخی از محققان همباشی را به انواع همباشی قدیمی و جدید، همباشی سنّتی و مدرن، همباشی جایگزین مجردی، همباشی مقدمه ازدواج و یا همباشی جایگزین ازدواج تقسیم کردهاند تا مطالعات خود را با احتمال خطای کمتری به انجام برسانند.[1]
خصوصیت بارز همباشیهای جدید آن است که توافق طرفین برای زندگی مشترک بدون ازدواج، مسلم و بدون هر گونه ابهامی است. به عبارت دیگر در همباشیهای قدیمی قصد ازدواج در آینده بیشتر بود اما در همباشیهای مدرن نه تنها ورود به زندگی مشترک بدون ازدواج است، حتی قصد ازدواج در آینده هم بسیار کمرنگ و یا منتفی است و همباشی جایگزین ازدواج است.
[1]– (Ref…, 2015), (Ref…, 2015)
قصد بعدی تأثیری در ماهیّت فعلی ندارد
باید توجه داشت مفهوم همباشی شامل روابط دوستانهای که بیشتر معروف به دوست دختر و دوست پسر است نمیشود. روابط جنسی پاره وقت که همراه با زندگی مشترک نباشد نیز زیر مجموعه همباشی نخواهد بود.
نکته دیگر آنکه نقطه اشتراک و ثابت همه تعاریف از همباشی، آن است که طرفین در این نوع از زندگی مشترک با یکدیگر ازدواج نمیکنند. قاعدتا قصد بعدی آنها در چگونگی ادامه این زندگی مشترک، تاثیری در ماهیت فعلی آن نخواهد داشت.
فهم صحیح از چگونگی و کیفیت همباشی ( ازدواج سفید ) در غرب یکی از لوازم ضروری پرداختن به این پدیده اجتماعی است.
