جنگ جمعیتی اسرائیل؛ فرزندآوری، مأموریتی ملی و مذهبی
جنگ جمعیتی اسرائیل؛ فرزندآوری، مأموریتی ملی و مذهبی
مقدمه
اسرائیل بهعنوان یک مورد خاص در میان کشورهای توسعهیافته شناخته میشود؛ جایی که نرخ باروری کل (TFR) برخلاف روند کاهشی در دیگر کشورهای عضو OECD، بالا باقی مانده است.
در پژوهشی، عوامل اجتماعی تأثیرگذار بر رفتارهای باروری در جامعه اسرائیل بررسی شده و تأکید مینماید که تأثیرات اجتماعی، بهویژه ادراکات مرتبط با اندازه خانواده در اجتماع، در تبیین نرخ بالای باروری نقش مهمتری نسبت به عوامل اقتصادی، آموزشی یا جنسیتی دارند.
روندهای جهانی و وضعیت ویژه اسرائیل
در حالی که بیشتر کشورهای عضو OECD با نرخهای باروری زیر سطح جایگزینی جمعیت مواجه هستند، اسرائیل در سال ۲۰۲۴ دارای TFR برابر با ۲.۹ بود. این رقم در مقایسه با میانگین OECD که ۱.۵ است، بسیار بالاتر است. با وجودی که ارتباط میان توسعه اقتصادی و کاهش نرخ باروری در کشورهای توسعهیافته برقرار است، ولی اسرائیل از این الگو تبعیت نمیکند.
دلایل تاریخی و فرهنگی باروری بالا در اسرائیل
دلایل ایدئولوژیکی مختلفی برای ترجیح خانوادههای پرجمعیت در اسرائیل وجود دارد:
1. سایه هولوکاست و تلاش برای بازسازی جمعیت یهودی.
2. نگرانی از اقلیتشدن یهودیان در مقایسه با جمعیت عرب.
3. نگرانیهای امنیتی و نظامی که فرزندآوری را به مثابه تضمینی برای آینده تلقی میکند.
4. دستور مذهبی “بارور شوید و تکثیر یابید” که در جامعه مذهبی برجستهتر است.
اطلاعات مرتبط: صفحه چند همسری در اسرائیل، مقابله با تهدید جمعیتی عربها
ساختار اجتماعی و مذهبی جامعه اسرائیل
جامعه یهودی اسرائیل به چهار بخش عمده تقسیم میشود: سکولار، سنتی، مذهبی، و فوق ارتدوکس. هر کدام از این بخشها نرخهای باروری متفاوتی دارند. مثلاً، TFR در میان فوق ارتدوکسها ۶.۳۸ و در میان سکولارها ۱.۹۸ است. حضور در اجتماع مذهبی همگن با ارزشهای مشترک، باعث همگرایی در رفتار باروری شده است.
تأثیر عوامل اقتصادی، آموزشی و حمایتی
در بررسی عوامل اقتصادی، مشخص شد که درآمد و سطح تحصیلات تأثیر آماری معناداری بر اندازه خانواده ندارند. حتی زنان یهودی دارای مدرک دانشگاهی، تمایل بیشتری به خانوادههای پرجمعیت داشتند. از سوی دیگر، اسرائیل با وجود نظام رفاه نسبتاً محدود (مثلاً مرخصی زایمان فقط ۱۵ هفته)، همچنان نرخ باروری بالایی دارد.
نقش فشار اجتماعی و هنجارهای جمعی
مردم اسرائیل، بهویژه در جامعه یهودی، تحت تأثیر ادراکات اجتماعی درباره اندازه خانواده قرار دارند. هماندیشی میان “اندازه خانواده مطلوب”، “اندازه خانواده مورد نظر” و “اندازه خانواده متوسط در اجتماع” بسیار بالاست. نتایج نظرسنجی نشان داد که ۸۶٪ پاسخدهندگان فقط یک فرزند اختلاف بین دیدگاه مطلوب و شخصی خود دارند.
یافتههای پژوهش
* تعداد خواهر و برادرهای فرد و تعداد فرزندان فعلی، بر اندازه خانواده مطلوب و ایدهآل تأثیرگذار است.
* برای هر فرزند اضافی در خانواده، پاسخدهندگان تمایل به داشتن حدود ۰.۲۵ فرزند بیشتر داشتند.
* افراد از خانوادههای بزرگتر، خانوادههای ایدهآل بزرگتری نیز در نظر میگیرند.
* ادراک نسبت به خانوادههای بزرگتر در اجتماع، باعث افزایش تمایل فرد به داشتن فرزندان بیشتر میشود.
* ۸۲٪ از پاسخدهندگان معتقد بودند دولت مستقیماً آنها را به فرزندآوری بیشتر تشویق نمیکند.
جمعیت مهاجران و انطباق با هنجارهای داخلی
یهودیان مهاجر از اتحاد جماهیر شوروی سابق، با وجود پیشینه فرهنگی خانوادههای کوچک، در نسل دوم با میانگین تمایل به ۳.۲۱ فرزند خود را با الگوی غالب جامعه اسرائیل تطبیق دادهاند. این نشاندهنده قدرت هنجارهای اجتماعی بر رفتارهای باروری حتی در جوامع مهاجر است.
نتیجهگیری پژوهش
در نهایت، نویسنده به این نتیجه میرسد که قدرت فشارهای اجتماعی، بهویژه در میان یهودیان اسرائیل، نقشی کلیدی در حفظ نرخ بالای باروری دارد. این تأثیر از مؤلفههایی چون تحصیلات، درآمد، یا حتی حمایتهای دولتی فراتر میرود.
نکات کلیدی
- در کتاب پیدایش (Genesis) از تورات، در فصل اول آیه 28 / پیدایش 1:28
«و خدا آنها را برکت داد و به آنها گفت: “بارور شوید و زیاد شوید و زمین را پُر کنید و آن را تسخیر نمایید و بر ماهیان دریا و بر پرندگان آسمان و بر همه حیوانات که بر روی زمین حرکت میکنند، سلطنت کنید.”». عبارت فوق یکی از مهمترین فرامینی است که یهودیان مذهبی با تمسک به آن فرزندآوری را وظیفه خود میدانند. به خصوص فرقه فوق ارتدوکس. - نرخ باروری کل در فرقه خیلی مذهبی یهودیان در طول 40 سال اخیر همیشه بین 6 تا 7 بوده است. مسائل اقتصادی، سطح تحصیلات و اشتغال زنان و سایر موارد اجتماعی هیچگونه تاثیری بر آن نداشته است.
- میزان مزایا و تسهیلاتی که در اسرائیل برای فرزندآوری اختصاص داده میشود با سایر کشورهای عضو OECD، تفاوت چندانی ندارد. به عبارت دیگر مشوقهای دولتی منحصر به فردی برای فرزندآوری وجود ندارد.
- با توجه به مساحت کم و با فرض نرخ رشد جمعیت سالانه دو درصد، پیشبینی میشود که اسرائیل تا سال ۲۰۶۵ (اگر وجود داشته باشد) به یکی از پرجمعیتترین کشورهای کره زمین تبدیل شود (بن-دیوید، ۲۰۱۸)
اطلاعات مرتبط: چند همسری در اسرائیل، مقابله با تهدید جمعیتی عربها و صفحه همباشی در یهودیت
منبع:
